باعث خلق و خوى پسنديده شود ، زيرا كه گوش دريچه‌اى به جانب دل است كه هر نوع مطالب نيك و بد را به آن مىرساند ، هيچ نيرو و توانى جز به خداوند متعال نيست . . . » براستى كه دستگاه شنوايى ، وسيلهء كارسازى در ساختن شخصيّت و راه و رفتار انسانى است و اين بدان جهت است كه شنيده‌هاى خود را كه در باطن ذات و در باطن نفس مؤثّر است منتقل مىسازد ، از جمله حقوق آن بر انسان آن است كه پيام‌آور و واسطهء نقل آداب پسنديده و فضايل نيكو و خصلتهاى ارزنده باشد تا تحت تأثير قرار داد ، و جزء صفات و خصيصه‌هاى وى گردد . ( 1 ) 5 - حق چشم « و أما حق بصرك فغضه عما لا يحل لك ، و ترك ابتذاله إلا لموضع عبرة تستقبل بما بصرا أو تستفيد بها علما فإن البصر باب الاعتبار . » « اما حق چشمت آن است كه آن را از هر ناروا و حرامى بپوشانى و به هرزگى نكشانى ، جز در جايى كه عبرت‌آور است و باعث بينايى تو مىگردد و آگاهى و دانش تو را در پى دارد ، براستى كه چشم وسيلهء خوبى براى پند و عبرت گرفتن است . » البته كه چشم حقى بر گردن انسان دارد و آن پوشاندن چشم از محرّمات الهى است كه خود كليد ورود در صحنهء ارتكاب گناهان مىباشد ، بنابراين بر هر مسلمانى لازم است تا چشم را از آنچه خداوند روا ندانسته ، ببندد و به امور عبرت‌آميز بنگرد تا در ساختار شخصيّت خود ، از آنها بهره گيرد ، همچنان كه شايسته است از چشم براى آگاهى و بينش خود استفاده كند آگاهى كه باعث تزكيهء نفس وى گشته و به اجتماع سود رساند .